Bir t?r?fd? Az?rbaycan SSR, Erm?nistan SSR v? Gürcüstan SSR, o biri t?r?fd? - Türkiy? olmaqla Qarsda RSFSR-in iÅŸtirakı il? 1921-ci il oktyabrın 13-d? baÄŸlanmış müqavil? Bir t?r?fd? Erm?nistan Sosialist Sovet Respublikası, Az?rbaycan Sosialist Sovet Respublikası v? Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikası hökum?tl?ri v? o biri t?r?fd? Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi Hökum?ti mill?tl?rin qardaÅŸlığına v? xalqların öz müq?dd?ratını t?yin etm?k hüququ prinsipl?rin? ÅŸ?rik çıxan, h?r iki t?r?fin qarşılıqlı maraqlarına ?saslanan daimi s?mimi qarşılıqlı münasib?tl?rd?n v? fasil?siz s?mimi dostluq qurmaq ist?yind?n ruhlanaraq Rusiya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının iÅŸtirakı il? dostluq haqqında müqavil? baÄŸlamaq q?rarına g?lmiÅŸ v? bunun üçün öz Müv?kkill?rini t?yin etmiÅŸl?r:Bir t?r?fd? Az?rbaycan SSR, Erm?nistan SSR v? Gürcüstan SSR, o biri t?r?fd? - Türkiy? olmaqla Qarsda RSFSR-in iÅŸtirakı il? 1921-ci il oktyabrın 13-d? baÄŸlanmış müqavil? Bir t?r?fd? Erm?nistan Sosialist Sovet Respublikası, Az?rbaycan Sosialist Sovet Respublikası v? Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikası hökum?tl?ri v? o biri t?r?fd? Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi Hökum?ti mill?tl?rin qardaÅŸlığına v? xalqların öz müq?dd?ratını t?yin etm?k hüququ prinsipl?rin? ÅŸ?rik çıxan, h?r iki t?r?fin qarşılıqlı maraqlarına ?saslanan daimi s?mimi qarşılıqlı münasib?tl?rd?n v? fasil?siz s?mimi dostluq qurmaq ist?yind?n ruhlanaraq Rusiya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının iÅŸtirakı il? dostluq haqqında müqavil? baÄŸlamaq q?rarına g?lmiÅŸ v? bunun üçün öz Müv?kkill?rini t?yin etmiÅŸl?r: Erm?nistan Sosialist Sovet Respublikasının hökum?ti: Askanaz Mravyan, xalq xarici iÅŸl?r komissarı, Poqos Makinzyan, xalq daxili iÅŸl?r komissarı. Az?rbaycan Sovet Respublikasının hökum?ti: Behbud Åahtaxtinski, xalq dövl?t n?zar?ti komissarı. Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikasının hökum?ti: Åalva Eliva, xalq h?rbi-d?niz iÅŸl?ri komissarı, Aleksandr Svanidze xalq xarici iÅŸl?r komissarı v? xalq maliyy? iÅŸl?ri komissarı. Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi hökum?ti: Kazım Qarab?kir PaÅŸa, Böyük Mill?t M?clisind? ?dirn?d?n mill?t v?kili, Å?rq C?bh?si komandanı, V?li b?y, Böyük Mill?t M?clisind? Burdurdan mill?t v?kili, Muxtar b?y, Ä°ctimai Ä°ÅŸl?r Stats-Sekretarının keçmiÅŸ müavini, M?mduh Åövk?t b?y, Türkiy?nin Az?rbaycanda s?lahiyy?tli nümay?nd?si. Rusiya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının hökum?ti: Yakov Qanetski, Latviyada s?lahiyy?tli nümay?nd?, onlar lazımi v? qanuni formada t?rtib edilmiÅŸ s?lahiyy?tl?rin mübadil?sind?n sonra aÅŸağıdakılar bar?d? razılığa g?ldil?r: Madd? 1. Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi hökum?ti v? Erm?nistan, Az?rbaycan v? Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikaları hazırda razılığa g?l?n t?r?fl?rin ?razil?rinin t?rkibin? daxil olan ?razil?rd? öz suveren hüquqlarını ?vv?ll?r h?yata keçirmiÅŸ dövl?tl?r arasında baÄŸlanan yuxarıda xatırlanan ?razil?r? aid olan müqavil?l?ri, eyni d?r?c?d? üçüncü dövl?tl?r t?r?find?n Zaqafqaziya Respublikalarına dair baÄŸlanmış müqavil?l?ri l?ÄŸv edilmiÅŸ v? öz qüvv?sini itirmiÅŸ hesab edirl?r. Mü?yy?n edilmiÅŸ hesab olunur ki, bu madd? Moskvada 16 mart 1921-ci ild? baÄŸlanmış Türkiy?-Rusiya müqavil?sin? t?tbiq edilmir. Madd? 2. Razılığa g?l?n t?r?fl?r onlardan birinin zorla q?bul etm?y? m?cbur edildiyi h?r hansı sülh müqavil?sini v? sair beyn?lxalq aktları tanımamaq bar?d? razılaşırlar. Bunun qüvv?sinc?, Erm?nistan, Az?rbaycan v? Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikaları Türkiy?y? dair v? hazırda onun Böyük Mill?t M?clisi il? t?msil olunan Türkiy? Milli hökum?tinin tanımadığı heç bir beyn?lxalq aktı tanımamaq bar?d? razılaşırlar. (Bu müqavil?d? Türkiy? anlayışı altında Konistantinopolda Osmanlı deputatlar palatası t?r?find?n iÅŸl?nib hazırlanmış v? elan edilmiÅŸ, m?tbuatda bütün dövl?tl?r? çatdırılmış 8 yanvar 1920-ci il (1336) tarixli Türkiy? Misaqi-Milli s?rh?dl?rin? daxil edilmiÅŸ ?razil?r n?z?rd? tutulur). Öz t?r?find?n Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi Hökum?ti bu ölk?l?rin hazırda Erm?nistan, Az?rbaycan v? Gürcüstan sovetl?ri il? t?msil olunan müvafiq Hökum?tl?rinin tanımadığı h?r hansı beyn?lxalq aktı tanımamaq bar?d? razılaşır. Madd? 3. Erm?nistan, Az?rbaycan v? Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikaları hökum?tl?ri t?slim rejimini h?r hansı ölk?nin azad milli ist?kl?ri il?, el?c? d? onun suveren hüquqlarının tam h?yata keçirilm?si il? bir araya sığmadığını hesab ed?r?k, bu rejim? h?r hansı aidiyy?ti olan h?r hansı h?r?k?ti v? hüququ öz qüvv?sini itirmiÅŸ v? l?ÄŸv edilmiÅŸ sayırlar. Madd? 4. Türkiy?nin ÅŸimal-ÅŸ?rq s?rh?dl?ri (Rusiya BaÅŸ Q?r?rgahının 1/21000 miqyasında - düymd? 5 verst x?rit?sin? ?sas?n) Qara d?nizd? yerl?ÅŸ?n Sarp k?ndind?n baÅŸlanan Xedis-Mta dağından, ÅavÅŸet dağındakı Kannı-DaÄŸ ayırıcından keç?n, daha sonra ?rd?han v? Qars sancaqlarının köhn? ÅŸimal inzibati s?rh?dl?ri il? AÅŸağı Qars-suyun m?ns?bin?d?k Arpa-çay v? Ar?z çaylarının talveqi il? keçib ged?n x?tl? mü?yy?n edilir.(S?rh?dl?rin müf?ss?l t?sviri v? ona aid m?s?l?l?r razılığa g?l?n h?r iki t?r?fin imzaladığı 1-ci v? 2-ci ?lav?d? v? ona qoÅŸulan x?rit?d? mü?yy?n edilmiÅŸdir). Müqavil?nin m?tni v? x?rit? arasında f?rq ortaya çıxdığı t?qdird? m?tn? h?lledici ?h?miyy?t verilir. Dövl?t s?rh?dl?rinin naturada müf?ss?l mü?yy?n edilm?si v? ç?kiliÅŸi, el?c? d? s?rh?d iÅŸar?l?rinin qoyulması razılığa g?l?n t?r?fl?rin b?rab?r sayda üzvl?rd?n ibar?t qarışıq s?rh?d komissiyası t?r?find?n v? RSFSR nümay?nd?l?rinin iÅŸtirakı il? icra olunur. ?lav? 4: x?rit?. Madd? 5. Türkiy? hökum?ti v? Sovet Erm?nistanı v? Az?rbaycanı hökum?tl?ri razılığa g?lirl?r ki, Naxçıvan vilay?ti bu müqavil?nin 3-cü ?lav?sind? mü?yy?n edil?n s?rh?dl?rd? Az?rbaycanın himay?si altında muxtar ?razi yaradır. Madd? 6. Türkiy? Batum ÅŸ?h?ri v? limanı v? bu müqavil?nin 4-cü madd?sind? göst?ril?n s?rh?dl?rd?n ÅŸimalda yerl?ÅŸ?n v? Batum dair?sinin bir hiss?sini t?ÅŸkil ed?n ?razil?r üz?rind?ki suverenliyini bu ÅŸ?rtl? Gürcüstana güz?ÅŸt? getm?y? razılıq verir ki, 1) bu madd?d? göst?ril?n yerl?rin ?halisi h?r icmaya onun m?d?ni v? dini hüquqlarını t?min ed?n inzibati baxımdan geniÅŸ yerli muxtariyy?td?n faydalanacaq v? ?haliy? göst?ril?n yerl?rd? onun ist?yin? uyÄŸun torpaq qanununu mü?yy?nl?ÅŸdirm?k imkanı veril?c?k; 2) Türkiy?y? Batum limanı vasit?si gönd?ril?n v? ya Türkiy?nin gönd?rdiyi bütün mallara rüsumsuz, h?r hansı bir l?ngitm? v? h?r hansı gömrük yığımı qoyulmadan s?rb?st tranzit, Türkiy?y? Batum limanından buna gör? ondan xüsusi rüsumlar tutlmadan istifad? hüququ veril?c?k. Bu madd?nin h?yata keçirilm?si üçün bu müqavil? imzalandıqdan d?rhal sonra razılığa g?l?n t?r?fl?rin nümay?nd?l?rind?n ibar?t komissiya yaradılacaq. Madd? 7. Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikası hökum?ti v? Türkiy? Mill?t M?clisinin hökum?ti buna dair qarışıq komissiyanın mü?yy?nl?ÅŸdir?c?yi gömrük, polis v? sanitar qaydalara ?m?l etm?k ÅŸ?rti il? s?rh?d zonası sakinl?rinin s?rh?di keçm?l?rini asanlaÅŸdırmaÄŸa razılaşırlar. Madd? 8. Gürcüstan Sosialist Sovet Respublikası v? Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi hökum?ti h?r iki t?r?fin s?rh?d yerl?rinin sakinl?ri üçün s?rh?din o biri t?r?find? yerl?ÅŸ?n yaylaq v? qışlaq otlaqlarından istifad? etm?l?ri üçün z?rur?ti n?z?r? alaraq, bu sakinl?r? onların sürül?ri il? birlikd? s?rh?di keçm?k v? ?n?n?vi otlaqlarından istifad? etm?k hüququ bar?d? razılığa g?lirl?r. Gömrük qaydaları, el?c? d? s?rh?din keçilm?si üçün polis, sanitar v? dig?r t?dbirl?r qarışıq komissiya t?r?find?n mü?yy?nl?ÅŸdiril?c?k. Madd? 9. BoÄŸazların açılması v? bütün xalqların ticar?t münasib?tl?ri üçün onlardan s?rb?st keçidin t?min edilm?sind?n ötrü Türkiy? v? Gürcüstan Qara d?nizin v? boÄŸazların beyn?lxalq statusunun q?ti olaraq mü?yy?nl?ÅŸdirilm?sini sahil ölk?l?rinin nümay?nd?l?rind?n ibar?t xüsusi konfransa bu ÅŸ?rtl? verm?y? razılaşırlar ki, onun çıxardığı q?rarlar Türkiy?nin tam suverenliyin? eyni d?r?c?d? Türkiy?nin v? onun paytaxtı Konstantinopolun t?hlük?sizliyin? x?l?l g?tirm?y?c?k. Madd? 10. Razılığa g?l?n t?r?fl?r öz ?razil?rind? dig?r ölk?nin hökum?ti roluna iddia ed?n t?ÅŸkilatların v? qrupların yaradılmasına v? ya yerl?ÅŸdirilm?sin?, el?c? d? dig?r dövl?tl? mübariz? m?qs?di olan qrupların yerl?ÅŸm?sin? yol verm?m?k bar?d? razılığa g?lirl?r. Mü?yy?n edilmiÅŸ saylır ki, bu müqavil?d? xatırlanan Türkiy? ?razisi dedikd?, Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi hökum?tinin bilavasit? h?rbi v? mülki idar?si altında olan ?razil?r n?z?rd? tutulur. Madd? 11. H?r iki razılığa g?l?n t?r?fin dig?r t?r?fin ?razisind? olan v?t?ndaÅŸlarına milli müdafi? üzr? mük?ll?fiyy?tl?r istisna olunmaqla, onların olduÄŸu ölk?nin qanunlarından ir?li g?l?n bütün hüquqlar v? v?zif?l?r ÅŸamil olunacaq, onlar bundan azad edil?c?kl?r. H?r iki t?r?fin ail? hüququna, h?r iki t?r?fin v?t?ndaÅŸlarının miras hüququna v? iÅŸ qabiliyy?tl?rin? dair m?s?l?l?r d? bu müqavil?nin q?rarlarından istisna t?ÅŸkil edirl?r. Onlar xüsusi saziÅŸl? h?ll edil?c?kl?r. Madd? 12. H?r iki razılığa g?l?n t?r?f dig?r t?r?fin ?razisind? olan, razılığa g?l?n t?r?fl?rin h?r birinin v?t?ndaÅŸlarına ?n ?lveriÅŸli ÅŸ?rait prinsipini t?tbiq etm?y? razıdırlar. Bu madd? sovet respublikalarının öz ?razil?rind? mütt?fiq sovet respublikalarının v?t?ndaÅŸlarına veril?n hüquqlara, eyni d?r?c?d? Türkiy?nin ona mütt?fiq olan müs?lman ölk?l?rinin v?t?ndaÅŸlarına verdiyi hüquqlara t?tbiq olunmur. Madd? 13. 1918-ci il? q?d?r Rusiyanın bir hiss?sini t?ÅŸkil etmiÅŸ v? indi Türkiy?nin suverenliyi altında olduÄŸu tanınan ?razil?rin h?r hansı sakini ?g?r arzu ed?rs?, s?rb?st ÅŸ?kild? Türkiy?ni t?rk etm?k, özü il? ?ÅŸyalarını, öz ?mlakını v? ya onun d?y?rini götürm?k hüququna malikdir. Eyni ÅŸ?kild? üz?rind?ki suverenliyin Türkiy? t?r?find?n Gürcüstana güz?ÅŸt edilmiÅŸ ?razil?rin bütün sakinl?ri ?g?r arzu ed?rl?rs?, Gürcüstan v?t?ndaÅŸlığından çıxmaq, Gürcüstan ?razisini s?rb?st ÅŸ?kild? t?rk etm?k v? özü il? öz ?ÅŸyalarını, v? ?mlakını v? ya onların d?y?rini götürm?k hüququna malikdir. Yuxarıda göst?ril?n madd?d? xatırlanan sakinl?r xatırlanan ?razil?ri t?rk etm?k arzılarını bildirdikd?n sonrakı bir ay müdd?tind? h?rbi mük?ll?fiyy?td?n möhl?t hüququndan faydalanacaqlar. Madd? 14. Razılığa g?l?n t?r?fl?r bu müqavil?nin imzalandığı günd?n sonrakı altı ay ?rzind? 1918-1920-ci ill?r müharib?l?rinin qaçqınlarına dair xüsusi saziÅŸ baÄŸlamağı öhd?l?rin? götürürl?r. Madd? 15. Razılığa g?l?n h?r bir t?r?f bu müqavil? imzalandıqdan d?rhal sonra Qafqaz c?bh?sind? h?rbi h?r?k?tl?rd?n ir?li g?l?n cinay?tl?r? v? ?m?ll?r? gör? dig?r t?r?fin v?t?ndaÅŸlarına tam amministiya elan etm?yi öhd?sin? götürür. Madd? 16. Razılığa g?l?n t?r?fl?r bu müqavil? imzalandıqdan sonrakı iki ay ?rzind? razılığa g?l?n t?r?fl?rd?n birinin ?razisind? olan köhn? h?rbi ?sirl?ri v? mülki ?sirl?ri qaytarmaÄŸa razıdırlar. Madd? 17. Öz ölk?l?ri arasındakı münasib?tl?rin fasil?sizliyini t?min etm?k m?qs?di il? razılığa g?l?n t?r?fl?r müşt?r?k razılaÅŸma yolu il? d?miryol, teleqraf v? s. rabit? vasit?l?rinin saxlanması v? mümkün sür?tl? inkiÅŸafı, eyni d?r?c?d? h?r iki ölk? arasında insanların v? malların h?r hansı l?ngidilm? olmadan s?rb?st yerd?yiÅŸm?sini t?min etm?k m?qs?di il? bütün z?ruri t?dbirl?ri görm?yi öhd?l?rin? götürürl?r. Lakin etiraf edilir ki, h?m s?yah?t ed?nl?rin, h?m d? malların yerd?yiÅŸm?sin?, giriÅŸin? v? çıxışına münasib?td? h?r ölk?d? buna dair mü?yy?n edilmiÅŸ qaydalar tam t?tbiq edil?c?kdir. Madd? 18. Razılığa g?l?n t?r?fl?r arasında dostluq münasib?tl?rini möhk?ml?ndirm?k üçün ticar?t münasib?tl?ri qurmaq, bütün iqtisadi, maliyy? v? dig?r m?s?l?l?ri t?nziml?m?k m?qs?di il? bu müqavil? imzalandıqdan d?rhal sonra Tiflisd? maraqlı t?r?fl?rin t?msilçil?rind?n ibar?t komissiya yaradılacaq. Madd? 19. Razılığa g?l?n t?r?fl?r bu müqavil? imzalandıqdan sonrakı 3 ay ?rzind? Konsul Konvensiyasını baÅŸa çatdırmağı öhd?l?rin? götürül?r. Madd? 20. Türkiy?, Erm?nistan, Az?rbaycan v? Gürcüstan hökum?tl?ri arasında baÄŸlanmış bu müqavil? ratifikasiya edilm?lidir. Ratifikasiyalarla mübadil? ?n qısa müdd?td? Erivanda olacaq. Bu müqavil? ratifikasiya olunduÄŸu andan qüvv?y? minir. 6, 14, 15, 16, 18 v? 19-cu madd?l?r istisnadır, onlar müqavil? imzalandıqdan d?rhal sonra qüvv?y? minirl?r. Bu göst?ril?nl?ri t?sdiq etm?k üçün yuxarıda adları ç?kil?n müv?kkill?r bu müqavil?ni imzaladılar v? ona öz möhürl?rini vurdular. Qarsda 13 oktyabr 1921-ci ild? (1337) beÅŸ nüsx?d?n ibar?t t?rtib edilmiÅŸdir. (M.Y.) imza. Askanaz Mravian, (M.Y.) imza. Kazım Qarab?kir. (M.Y.) imza. Poqos Makinzian. (M.Y.) imza. V?li b?y. (M.Y.) imza. Behbud Åahtaxtinski, (M.Y.) imza. Muxtar b?y. (M.Y.) imza. Åalva Eliava, (M.Y.) imza. M?mduh Åövk?t b?y. (M.Y.) imza. Aleksandr Svanidze. (M.Y.) imza. Qanetski. ?lav? 1. Türkiy?nin ÅŸimal-ÅŸ?rq s?rh?di aÅŸağıdakı ÅŸ?kild? mü?yy?nl?ÅŸdirilir: (rus baÅŸ q?r?rgahının 1/210000 - düymd? 5 verst miqyasında x?rit?sin? ?sas?n). Qara d?nizd? Sarp k?ndi - Qara Åalvar dağı (5014) - çayın suayrıcı il? V.Maradidi k?ndind?n ÅŸimalda 'uçuq kils?' istiqam?ti il? V.Maradidi k?ndind?n ÅŸimalda Çoroxu k?sir v? sonra Sabur k?ndinin ÅŸimalından keçir - Xedis Mta dağı (7052) - Kva-Kibe dağı - Kavtereti k?ndi - Medzıbna dağının ayırıcı x?tti - Qerat Kesun dağı (6468) - Korda dağının (7910) ayırıcı x?ttind?n keçir - ÅavÅŸet sıra daÄŸlarının q?rb hiss?sin? keçmiÅŸ Artvin dair?sinin inzibati s?rh?din? çıxır - ÅavÅŸet daÄŸlarının ayırıcı x?ttind?n keç?r?k Sarı Çay (Kar-Ä°ssal) (8478) dağına çıxır - Kviral aşırımı - oradan Kankı daÄŸda keçmiÅŸ ?rdahan dair?sinin ?vv?lki inzibati s?rh?din? çıxır - oradan ÅŸimala yön?l?r?k Tlil (Qrmali) dağınad?k çatır - ?rdahan dair?sinin h?min s?rh?di il? ir?lil?y?r?k Badela k?ndinin ÅŸimal-ÅŸ?rqin?, Posxov çayına çıxır v? h?min çayla c?nuba Çançaq k?ndind?ki daÄŸa q?d?r gedir - orada bu çayı gerid? qoyur - g?dikl? x?tti il? ir?lil?y?r?k Ayrılan-BaÅŸ dağına (8512) qalxır - K?ll? t?p? (8463), Karman t?p? (9709) daÄŸlarından keçir - Kasris-Seri dağına (9681) çatır - buradan Karzamet çayı il? Kür çayınad?k gedir - oradan Kür çayının talveqi il? Kartanakev k?ndinin ÅŸ?rqind?ki m?nt?q?y? çıxır - orada QaraoÄŸlu dağının (7.259) g?diyind?n keçm?kl? Kür çayından aralanır - oradan Xazapin gölünü iki yer? böl?r?k 7582 yüks?kliyin?, oradan GöydaÄŸa (9152) çıxır - Üçt?p?l?r (9783), burada Gürcüstanla s?rh?d bitir v? Erm?nistanla s?rh?d baÅŸlanır: Taya-qala (9716) - 9065 zirv?si, burada s?rh?d ?rd?han dair?sinin keçmiÅŸ s?rh?dini t?rk edir v? Böyük AÄŸbaba dağından (9973 v? ya 9963) - 8828 v? ya 8827 - 7602 - buradan düz x?tl? 7.518 zirv?sin? - Ä°biÅŸ k?ndinin ÅŸ?rqind?n, sonra QızıldaÅŸ dağından (7.439 v? ya 7.440, yaxud 7.490), Yeni QazılıdaÅŸ k?ndind?n keçir - oradan Novıy QızıldaÅŸ k?ndinl?n axan çayla onun Qaram?mm?dd?n ÅŸimal-q?rbd? yerl?ÅŸ?n döng?sin?d?k çayayırıcı il? gedir - oradan Delaver, B.Kmlı v? Tikinis k?ndl?rind?n ÅŸ?rqd? yerl?ÅŸ?n Camuşçu çayına çıxır - Vartanlı v? BaÅŸ Åuragel k?ndl?rind?n keçir - adı ç?kil?n çayla ged?r?k K?lala v? ya Qalalıdan ÅŸimalda Arpa-çayına çıxır - orada h?miÅŸ? Arpa-çayın talveqi il? ged?r?k Araza çıxır v? Arazın talveqi il? ged?r?k Urmiya k?ndin? çıxır, burada Ermn?istanla s?rh?d bitir v? Az?rbaycanla s?rh?d baÅŸlanır - Arazın talveqi il? AÅŸağı Qarasunun ona töküldüyü yer?d?k gedir v? burada Az?rbaycanla s?rh?d qurtarır). N.B. Aydındır ki, s?rh?d göst?ril?n yüks?klikl?rin ayırıcından keçir. (M.Y.) imza. Askanaz Mravyan, (M.Y.) imza. Kazım Qarab?kir. (M.Y.) imza. Poqos Makinzyan. (M.Y.) imza. V?li b?y. (M.Y.) imza. Behbud Åahtaxtinski, (M.Y.) imza. Muxtar b?y. (M.Y.) imza. Åalva Eliava, (M.Y.) imza. M?mduh Åövk?t b?y. (M.Y.) imza. Aleksandr Svanidze. (M.Y.) imza. Qanetski. ?lav? 2. S?rh?d x?ttinin ?lav? 1-d? göst?rildiyi kimi, Arpa-çay v? Araz çaylarının talveqind?n keçdiyini diqq?t? aldıqda, Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi Hökum?ti yalnız Arpaçay rayonunda blokhauz x?ttini onun indiki cizgisind? Aleksandropol-Yerevan d?miryolundan 8 verst m?saf?y? geri ç?km?yi v? Araz rayonunda göst?ril?n d?miryol x?ttind?n 4 verst geriy? ç?km?yi öhd?sin? götürür Yuxarıda göst?ril?n rayonları m?hdudlaÅŸdıran x?tl?r Arpaçay zonası üçün aÅŸağıda A v? B b?ndl?rind? 1, Araz zonası üçün 2 b?ndind? göst?rilir. 1.Arpaçay zonası A) Vartanlıdan c?nub-ÅŸ?rq? - Uzun Kilisadan ÅŸ?rq?, Bozyar dağından (5.096) keçm?kl? - Karmir-vankdan ÅŸ?rqd? 5082 - 5047, Üçt?p? (6478 v? ya 5578) - ArazoÄŸlunun ÅŸ?rqi - Aninin ÅŸ?rqi - - Yeniköyd?n q?rbd? Arpaçaya çatır. B) Yenid?n Arpaçaydan 5019 yüks?kliyinin ÅŸ?rqin? sarı aralanır - birbaÅŸa 5481 yüks?kliyin? gedir - Qızılquladan ÅŸ?rqd? 4 1/2 verstd?n - Bocalıdan ÅŸ?rqd? 2 verstd?n - sonra Diqorçay - bu çay boyunca Düzkeçid k?ndin? q?d?r ir?lil?yir v? düz x?tl? QarabaÄŸ xarabalıqlarından ÅŸimala ir??lil?yir v? Arpaçaya çıxır. II.Araz zonası Xaraba Alican v? Süleyman Diz? k?ndi arasında düz x?tt. Bir t?r?fd?n Aleksandropol-Yerevan d?miryol x?tti il? v? dig?r t?r?fd?n yuxarıda adı ç?kil?n d?miryol x?ttind?n s?kkiz v? dörd verst m?saf?d? yerl?ÅŸ?n x?tl?rl? m?hdudlaÅŸan zonada Türkiy? Böyük Mill?t M?clisi Hökum?ti h?r hansı fortifikasiya istehkamları qurmayacağını öhd?sin? götürür. (bu m?saf? x?tti göst?ril?n zonadan k?narda yerl?ÅŸir) v? onlarda nizami qoÅŸunlar saxlamayacaq, lakin o göst?ril?n zonalarda asayiÅŸin, t?hlük?sizliyin t?min olunması üçün v? inzibati ehtiyaclar üçün qoÅŸun saxlamaq hüququnu saxlayır. (M.Y.) imza. Askanaz Mravyan, (M.Y.) imza. Kazım Qarab?kir. (M.Y.) imza. Poqos Makinzyan. (M.Y.) imza. V?li b?y. (M.Y.) imza. Behbud Åahtaxtinski, (M.Y.) imza. Muxtar b?y. (M.Y.) imza. Åalva Eliava, (M.Y.) imza. M?mduh Åövk?t b?y. (M.Y.) imza. Aleksandr Svanidze. (M.Y.) imza. Qanetski. ?lav? 3. Naxçıvanın ?razisi Urmiya k?ndi - oradan düx x?tl? Arazd?y?n stansiyasına (onu Erm?nistan Sosialist Sovet Respublikasına saxlamaqla) - sonra düz x?tl? 3142 q?rbind? DaÅŸburun dağına - DaÅŸburun dağının ÅŸ?rq ayırıcı x?tti (4108) - C?h?nn?m d?r?si çayından 'bulaq' yazısının c?nubu - BaÄŸarsıq dağının g?dik x?tti il? (6607 v? ya 6587) v? oradan ?vv?lki Ä°r?van dair?sinin v? Å?rur-D?r?l?y?z q?zasının inzibati s?rh?di il? gedir - 6629 yüks?kliyi - Kömürlü dağı (6839 v? ya 6930) - oradan 3080 yüks?kliyi - Sayat dağı (7868 - Qurdqulaq k?ndi) Qamesur dağı (8160) - 8022 yüks?kliyi - Kükü daÄŸ (10282) v? ?vv?lki Naxçıvan dair?sinin inzibati s?rh?dinin ÅŸ?rqind?n keçir. (M.Y.) imza. Askanaz Mravyan, (M.Y.) imza. Kazım Qarab?kir. (M.Y.) imza. Poqos Makinzyan. (M.Y.) imza. V?li b?y. (M.Y.) imza. Behbud Åahtaxtinski, (M.Y.) imza. MuÅŸtar b?y. (M.Y.) imza. Åalva Eliava, (M.Y.) imza. M?mduh Åövk?t b?y. (M.Y.) imza. Aleksandr Svanidze. (M.Y.) imza. Qanetski. Müqavil? Ãœmumittifq MÄ°K t?r?find?n 16 mart 1922-ci ild? ratifikasiya olunmuÅŸdur.